„Kiedy krew puszczać, kiedy bańki stawiać…”. Jatromatematyka (medycyna astrologiczna) w wiekach średnich

Obserwacja ciał niebieskich od zawsze stanowiła istotny element ludzkiej egzystencji. Ciałom niebieskim od zawsze przypisywano moce oddziaływania na wszelkie aspekty ziemskiego życia, także na kwestie zdrowia i choroby. Medycyna astrologiczna zwana jatromatematyką była znaczącą częścią astrologii naturalnej, pod pewnymi względami aprobowanej także przez Kościół. Osadzona była na dwóch fundamentalnych filarach, tj. medycynie humoralnej i tzw. teorii melotezji, która bazowała na korelacji pomiędzy ciałami niebieskimi a poszczególnymi częściami i narządami ciała ludzkiego. Jatromatematyka była nie tylko teoretycznie rozwijana o czym świadczą liczne zachowane dzieła, ale znajdowała także praktyczne zastosowanie w kalendarzach, prognostykach astrologicznych i horoskopach.

Spis treści

Wstęp .   .   . 7

ROZDZIAŁ I

Narodziny jatromatematyki . . . . . 15

Teoria humoralna . . . . . .. . . . 19

Melotezja i wynikające z niej implikacje (choroby i dolegliwości) .   .  34

ROZDZIAŁ II

Jatromatematyka w kręgu uczonych arabsko-muzułmańsko-żydowskich.. 75

Rozwój astrologii . . . . . . .. . . . . 80

Rozwój medycyny .   .   .   .   .  92

Rozwój jatromatematyki .   .   .   .   .   .  99

Jatromatematyka w dziełach astrologicznych .   .   .   .   .  115

Medycyna talizmaniczna .   .   .   .   .   .   .  150

W kierunku łacińskiego Zachodu… .   .   .  155

ROZDZIAŁ III

Jatromatematyka w Europie chrześcijańskiej . . . . . . . . . . 159

Jatromatematyka nieakademicka . . . .. . . 159

Uczelnie, uczeni i ich dzieła . . .. . . . . . 167

Prognostykarstwo . . . . .. . . . 212

Plagi i zarazy .   .   .   .   .  223

Jatromatematyka na dworach . . . . . . 234

ROZDZIAŁ IV

Jatromatematyka w Polsce . . . . . . .. . 255

Medycyna i astrologia na uniwersytecie krakowskim .   .   .     .   .  255

Noty i traktaty jatromatematyczne . . . . . . . . .. 273

Introductoria astronomiae vel astrologiae . . . . .. . . 289

Prognostyki i kalendarze astrologiczne .   .   .   .   .  296

Mór . . . . . . .. . . 317

Zielniki .   .   .   .  .   .  327

Jatromatematyka – między akademicką teorią a dworską praktyką . . 333

Zakończenie . .. . 343

Bibliografia .   .   .   .   .   .  357

Źródła rękopiśmienne…..357

Inkunabuły i stare druki………358

Źródła drukowane ….365

Monografie i opracowania….380